همه چیز درباره الکل و انواع آن

گرچه الکل در ایران به دلایل مختلف مذهبی، فرهنگی و اجتماعی یک موضوع صرفا طبی و صنعتی است، اما علم به خصوصیات و خطراتش برای پرهیز از دچار شدن به مشکلات ناشی از مصرف آن اهمیت دارد. در این بخش از سلامت و سبک زندگی در مجله چیکا تلاش کرده ایم برای کسانی که در این خصوص کنجکاو هستند و می خواهند بدانند چرا مصرف این مواد از نظر مذهبی و علمی محل بحث بسیاری از پزشکان و متخصصان است، یک مطلب جامع و ساده سازی شده فراهم کنیم

الکل چیست؟

الکل ها دسته ای از ترکیبات شیمیایی هستند که به خاطر داشتن یک گروه هیدروکسیل متصل به کربن یک آلکیل بدست می آیند. این مواد جزو ترکیب های شیمیایی مشهوری هستند که در علم شیمی استفاده های گسترده ای داشته و برخلاف بسیاری از مواد دیگر، به صورت خالص در طبیعت هم پیدا می شوند. علت این است که بسیاری از قارچ ها، باکتری ها و میکروارگانیسم های دیگر عمل تخمیر را انجام می دهند، فرآیندی که طی آن قند به گاز، مواد غذایی و الکل تبدیل می شود.

الکل گرچه قرن هاست که در سرتاسر جهان به مقادیر کم و زیاد در غذاها و نوشیدنی ها یافت شده است، اما جداسازی و استخراج آن به شکل اتانول را به زکریای رازی دانشمند ایرانی نسبت می دهند. آنچه که در زندگی روزمره به این نام می شناسیم، بیش از همه به یکی از دو ترکیب اتانول و متانول اشاره دارد که در ادامه آنها را بیشتر بررسی می کنیم.

انواع الکل

دسته بندی انواع الکل اغلب بر اساس شکل ساختار شیمیایی آنها انجام می شود، اما به دلیل گستردگی بسیار زیاد شکل هایی که این ساختار می تواند داشته باشد و عناصر ثانویه ای که ممکن است به آن متصل شوند، دسته بندی الکل ها در دسته های کوچک و عمومی کار دشواری است. برای عموم مردم، تنها دو ماده مشهور اتیل الکل (اتانول) و متیل الکل (متانول) اهمیت دارند که باید حتما آنها را بشناسیم.

دقت داشته باشید که الکل ها برای موجودات زنده مواد مضری به حساب می آیند. حتی در درصدهای پایین هم این مواد روی عملکرد اندام های بدن و به خصوص مغز اثر منفی دارند. کور شدن، مشکلات کبد، مشکلات قلب و ایرادات جدی مغزی همگی ممکن است در اثر استعمال الکل پیش بیایند. این موضوع به خصوص زمانی تشدید می شود که موادی مانند متانول وارد بدن شوند.

اتانول

به گفته ایسنا، اتانول یا الکل خوراکی از تخمیر قند و نشاسته با مخمر نان به دست می‌آید. علاوه بر غلات، این نوع الکل از میوه‌ها نیز به دست می‌آید و در پزشکی، داروسازی، صنایع آرایشی و بهداشتی و همچنین در نوشیدنی‌های الکلی به‌کار می‌رود. الکل حاصل از تخمیر غلات و میوه‌ها فقط ۱۲ تا ۱۵ درصد غلظت دارد و برای افزایش آن باید محلول به دست آمده را تقطیر کرد تا به الکل حداکثر ۹۵ درصد رسید.

اتیل الکل که با نام اتانول هم مشهور است، قریب به دو هزار سال است که در صنعت و پزشکی کاربرد داشته و گزینه ای رایج برای جلوگیری از رشد انگل و میکروب، ساخت لوازم آرایشی و بهداشت و درمان به حساب می آید. به علت شکل تخمیر جو، این ماده یکی از مهمترین محصولاتی است که از آن بدست می آید و بنابراین در نوشیدنی هایی هم که به این نام شناخته می شوند حضور دارد. اتانول اکثر اوقات بی رنگ است، اما بوی تندی دارد.

متانول

متانول یا متیل الکل را به نام الکل صنعتی هم می شناسند. این ماده به صورت عمومی برای ساخت انواع چسب صنعتی، ضدیخ، پلاستیک ها، رنگ، مواد افزودنی پتروشیمی و بنزین استفاده شده و مطالعاتی هم در زمینه استفاده از آن به عنوان سوخت موتورهای احتراقی انجام شده است. متانول از نظر سمی بودن و مضر بودن برای موجودات زنده چند مرحله جلوتر از اتانول قرار می گیرد و حتی در مقادیر اندک هم می تواند باعث خشکی پوست و از بین رفتن چربی در بافت های زنده شود. این ماده اغلب به صورت مایعی زرد یا نارنجی مشاهده شده و مثل اتانول بوی تندی دارد.

تفاوت الکل طبی و صنعتی

بنابراین تفاوت های الکل صنعتی و طبی (خوراکی) عبارتند از:

1. اتانول بی رنگ است اما متانول رنگ زرد یا نارنجی دارد
2. اتانول کاربردهای پزشکی دارد اما متانول یک ماده صنعتی است
3. متانول یک ماده سمی بسیار خطرناک است و آسیب های بیشتری به بدن در مقایسه با اتانول می زند
4. اتانول از مواد گیاهی مانند جو بدست می آید اما متانول در اصل از گلیسیرین و دیگر فرآورده های نفتی استخراج می شود.

در نوشیدنی های الکلی، تنها باید اتانول وجود داشته باشد و حتی آن هم در حجم بالا می تواند ضررهای جبران ناپذیر به کبد و سیستم گوارش وارد کند. متاسفانه به خصوص با توجه به مشکلاتی که در سال های اخیر در کشورمان هنگام استعمال نوشیدنی های تقلبی پیش آمده است، هموطنان باید بدانند که امکان تشخیص اتیل الکل از متیل الکل در حالت محلول و ترکیب شده با انبوهی از مواد دیگر مثل شکر کار بسیار دشواری است و نیازمند تست های آزمایشگاهی است.

اثرات مصرف الکل بر بدن

شاید بپرسید اصولا چرا الکل به حالت مستی منجر می شود. برای این منظور باید متوجه شوید که این ماده هنگام ورود به بدن چه اثری روی آن می گذارد. اتانول گرچه به اندازه متانول خطرناک نیست، اما همچنان برای موجودات زنده یک ماده سمی به حساب می آید و بدن ما هم آن را یک سم محسوب می کند. اتانول بعد از ورود به بدن از طریق دیواره معده و روده جذب شده و وارد خون می شود. هر چقدر غذا در معده کمتر باشد، این جذب هم بیشتر خواهد بود. با ورود به خون این ماده در سرتاسر بدن پخش شده و طی چند دقیقه خود را به مغز می رساند.

سیستم عصبی به شدت تحت تأثیر حضور اتانول قرار می گیرد. حتی در مقادیر پایین، هنگامی که این ماده به مغز می رسد توانایی تصمیم گیری، سرعت عکس العمل، مدیریت تکلم، حافظه کوتاه مدت و کنترل رفتار همگی دچار اختلال می شوند. کبد تلاش می کند خون را از اتانول تصفیه کند، اما سرعت این کار زیاد نیست و به سلامت و سبک زندگی فرد هم بستگی پیدا می کند. بنابراین در کوتاه مدت، با رسیدن الکل به مغز حالت مستی شکل می گیرد که طی آن بدن از کنترل خارج شده و توانایی مغز در تحلیل یا تصمیم گیری منطقی دچار مشکلات جدی می شود.

اگر درصد اتانول در خون به یک درصد برسد، انواع مشکلات سلامتی در سطح گسترده و حتی احتمال مرگ هم وجود دارد. در درازمدت هم مصرف مستمر این ماده می تواند به شدت مضر باشد، چون از طریق خون به اندام های مختلف می رسد و می تواند سلول های گوناگون سطح بدن را با مشکل روبرو کند. مشکلات قلب و عروق، از بین رفتن کبد به علت تلاش های آن برای مقابله با این ماده و مشکلات مغزی به علت برخورد مداوم با اتانول بخشی از این مشکلات هستند.

سخن پایانی

در این مطلب در مجله چیکا به بررسی الکل ها، ترکیب آنها و خصوصیاتشان پرداختیم. سپس نیم نگاهی هم به اتانول، متانول و علت اثرگذاری آن روی بدن انسان انداختیم. از مخاطبان عزیز دعوت می کنیم تا در بخش نظرات، پیشنهادات و انتقادات خود را از این مطلب مطرح کنند. اگر هم سوالی در این خصوص داشتید، پیشنهاد ما مراجعه مستقیم به یک پزشک متخصص است تا از دریافت یک پاسخ صحیح و علمی مطمئن شوید.

چیکا همراه لحظه ها