یکی از اختلالاتی که در سرتاسر جهان، انسان مدرن با آن مرتباً روبرو می شود پراشتهایی عصبی (Bulimia Nervosa) است که به نام بولیمیا هم شناخته می شود. اگر در بازه های زمانی نامنظم به شدت پراشتها می شوید و بعد از غذا خوردن هم احساس گناه شدید به شما دست می دهد و تلاش می کنید به روش های مختلف برای کاهش وزن به خود فشار بیشتری بیاورید، بعید نیست به این اختلال دچار باشید. با ما همراه باشید تا شما را با آن بیشتر آشنا کنیم.
پراشتهایی عصبی یا بولیمیا چه فرقی با پرخوری عادی دارد
اگر برای مدت طولانی اشتهای زیادی دارید و مرتباً احساس گرسنگی می کنید، نمی تواند قطعا دلیلی بر دچار به بیماری پراشتهایی عصبی باشد. بولیمیا یک اختلال است که به صورت دوره ای خودش را نشان می دهد و بر اثر آن، افراد در بازه های زمانی کوتاه حجم زیادی غذا و خوراکی را مصرف می کنند، تا جایی که ممکن است دل درد یا احساس تهوع بگیرند. سپس بلافاصله بعد از تمام شدن این زمان و برگشتن اشتها به حالت عادی، احساس گناه، افسردگی و بیزاری از خود در فرد به وجود می آید.
بولیمیا به ویژه در بین افرادی رایج است که اضافه وزن دارند و می خواهند آن را کم کنند، یا قبل از این اضافه وزن داشته اند و به تازگی با ورزش و رژیم غذایی، وزن اضافه خود را از دست داده اند. با این حال افرادی هم هستند که وزن مناسب یا حتی کمتر از حد نرمال دارند و به آن دچار می شوند. این اختلال در شرایطی پیش می آید که فرد از پرخوری خودش مطلع است، به خاطر آن ناراضی است و پس از تمام شدن هر دوره آن به شدت تلاش می کند با ورزش اضافه یا حتی استفاده از ملین ها وزن اضافه شده را سریع از بین ببرد.
یکی از ویژگی های پرخوری عصبی، این است که می تواند باعث افسرده شدن افراد و انتقاد آنها از خودشان و این رفتار شود. همچنین، خوردن افراطی در مبتلایان به این اختلال حداقل دو بار در هفته و دستکم به مدت سه ماه اتفاق می افتد و هر بار با بازه های زمانی تلاش فرد برای کاهش سریع وزن همراه است.
علائم و نشانه های پرخوری عصبی
همان طور که گفتیم، پراشتهایی در بین افرادی که از نظر ذهنی با کاهش وزن درگیر هستند رایج است، به خصوص کسانی که در حال حاضر اضافه وزن دارند یا به تازگی وزن خود را کم کرده اند. نکته اصلی در خصوص آن «دوره ای بودن» این اختلال است، بنابراین اگر یکی از نزدیکانتان به بولیمیا دچار باشد می توانید بازه های پراشتهایی و کم اشتهایی را به وضوح در رفتار او مشاهده کنید.
علائم و نشانه های این اختلال هم با مواردی که تا اینجا گفتیم به راحتی قابل درک است، اما به صورت خلاصه آنها را در جدول زیر آورده ایم.
| علائم پراشتهایی عصبی | جزئیات |
| مصرف مقدار زیاد غذا در بازه کوتاه | فرد با وجود اینکه از پرخوری خود مطلع است، نمی تواند جلوی خودش را بگیرد |
| افسردگی یا حس بیزاری پس از پرخوری | فرد پس از برگشتن اشتها به حالت عادی، از خودش بیزار شده و ممکن است افسرده شود |
| تلاش برای جبران پرخوری | فرد به سراغ ورزش های سنگین، استفاده از ملین ها و حتی تلاش برای استفراغ می رود |
| درگیری ذهنی فرد در خصوص لاغر شدن | فرد دائماً با تنظیم وزن، کاهش آن و راه هایی که باید برای این کار استفاده کند درگیر است |
| وسواس فکری فرد در خصوص وزن | مبتلایان اغلب حس بدی نسبت به اندام و وزن خود دارند، حتی اگر در حد نرمال باشند |
چرا این مهم است؟ تشخیص زودهنگام می‌تواند از عوارض جدی مانند مشکلات گوارشی، قلبی یا افسردگی شدید جلوگیری کند.
علل پرخوری عصبی
پراشتهایی به صورت کلی می تواند بر اثر سه دسته علت به وجود بیاید:
- عوامل ژنتیکی
- عوامل عصبی و روانشناختی
- عوامل فرهنگی و اجتماعی
اگر در خانواده کسانی را داشته باشید که در گذشته سابقه ابتلا به بولیمیا داشته باشند، بعید نیست شما هم به خصوص در شرایطی که تحت فشار عصبی شدید باشید به آن دچار شوید. عوامل عصبی و روانشناختی اثر مهمتری دارند، به خصوص اضطراب، افسردگی و اعتماد به نفس پایین که زمینه ساز ابتلا به این اختلال می شوند. در نهایت هم عوامل فرهنگی و اجتماعی را داریم، مانند زندگی در شرایطی که اطرافیان فرد کم توجه یا طردکننده هستند و فرد از طرف اطرافیانش برای کاهش وزن و زیبایی ظاهری به شدت تحت فشار قرار گرفته است.
به صورت کلی، اگر فرد از نظر روانی تحت فشار باشد، خانواده و دوستان او برای کاهش این فشار کمکی نکنند (یا حتی به آن فشار اضافه کنند)، فرد از شرایط فیزیکی خود به هر دلیلی رضایت نداشته باشد و به صورت ژنتیکی هم به مشکلاتی مانند کمبود سروتونین دچار باشد، احتمال ابتلای او به این اختلال مطرح می شود.
چرا پراشتهایی عصبی مضر است
پراشتهایی عصبی جدا از اثرات منفی که بر روان و سبک زندگی فرد می گذارد، در صورتی که کنترل نشود، در درازمدت مشکلات سلامتی متعددی به همراه می آورد. برای مثال، بعضی از کسانی که چندین ماه با این اختلال دست و پنجه نرم می کنند مرتباً خود را مجبور به استفراغ می کنند. این کار ممکن است از طریق انگشت کردن در حلق یا استفاده از داروهای مخصوص این کار انجام شود. استفراغ بیش از حد می تواند صدمات جدی به معده و مری وارد کند و حتی باعث خونریزی شود.
بخش دیگر مضرات این اختلال به صورت اجتماعی و روانشناختی خود را نشان می دهند که بدیهی ترین آنها افسردگی و اضطراب دائمی است. اگر می خواهید در خصوص این مضرات بیشتر بدانید، جدول زیر را به شما عرضه می کنیم.
| مضرات پرخوری عصبی | توضیحات |
| آسیب به اندام های داخلی | مصرف بیش از حد ملین ها، استفراغ عمدی یا ورزش افراطی باعث آسیب به اندام ها می شود |
| کم آبی بدن | فشار آوردن به بدن برای کاهش سریع وزن باعث کم آبی آن می شود |
| مشکلات قلبی | ترکیب استرس و فشار اضافه به بدن، باعث مشکلات قلبی می شود |
| افسردگی | به خاطر ناتوانی فرد در کنترل رفتارش پیش می آید |
| احساس گناه شدید | مانند افسردگی، حاصل ناراحتی فرد از ناتوانی در کنترل رفتار به وجود می آید |
| شرم و تنفر از بدن | می تواند حتی در افرادی که اضافه وزن ندارند، پیش بیاید |
| انزوای اجتماعی | فرد به دلیل اینکه حس می کند کسی نمی تواند به او کمک کند، دچار انزوا می شود |
| افت عملکرد شغلی و تحصیلی | شرایط ذهنی و روانی نامناسب، باعث افت عملکرد شغلی و تحصیلی می شود |
| تمایل به خودآزاری یا خودکشی | مرحله پیشرفته تنفر از بدن و افسردگی می تواند به این وضعیت منجر شود |
چطور پراشتهایی عصبی را درمان کنیم
باید دقت داشته باشید که پرخوری عصبی یک بیماری و اختلال به معنای واقعی کلمه است، یعنی باید برای رفع آن به سراغ درمان به کمک یک پزشک بروید و درمان خانگی آن دشوارتر از چیزی است که فکر می کنید. بهترین روش استفاده از ترکیبی از روش های درمانی است تا در کنار کار کردن روی وضعیت ذهنی خودتان، بدنتان را هم برای مدیریت بازه های پراشتهایی آماده کنید. وقتی از نظر ذهنی و روانی در موقعیت مناسبی قرار بگیرید و بدن هم دیگر دچار پرخوری شدید نشود، بولیمیا را در خود درمان کرده اید.
روش های درمان این اختلال را در ادامه در جدول آورده ایم.
| روش درمان | توضیحات |
| مشاوره و روان درمانی | مراجعه به یک مشاور به فرد کمک می کند با احساسات منفی خود کنار بیاید |
| مراجعه به پزشک تغذیه | اصلاح عادات غذایی و تنظیم وزن می تواند در رفع این اختلال موثر باشد |
| پشتیبانی خانواده و اطرافیان | در نمونه های خفیف تر، حمایت بیشتر اطرافیان نقش مهمی در روند درمان بازی می کند |
| دارودرمانی | بسته به نظر پزشک، ممکن است داروهای درمان افسردگی به بیمار پیشنهاد شوند |
راهکارهای عملی برای مدیریت پراشتهایی در زندگی روزمره
- مدیریت استرس: تکنیک‌هایی مانند مدیتیشن، یوگا یا نوشتن احساسات می‌توانند به کاهش پرخوری کمک کنند.
- ایجاد روتین غذایی سالم: غذا خوردن منظم و متعادل از پرخوری جلوگیری می‌کند.
- حمایت اجتماعی: صحبت با دوستان یا مشاوران می‌تواند احساس تنهایی را کاهش دهد.
- اجتناب از محرک‌ها: دوری از شبکه‌های اجتماعی که تصویر غیرواقعی از بدن ترویج می‌کنند.
مقایسه روش‌های درمانی پراشتهایی عصبی
| روش درمانی | ویژگی‌ها | مزایا | معایب | رتبه کاربران (از 5) |
| روان‌درمانی (CBT) | تمرکز بر تغییر الگوهای فکری و رفتاری | اثربخشی بلندمدت، بدون عوارض جانبی | زمان‌بر، هزینه‌بر | 4.8 |
| دارودرمانی | استفاده از داروهای ضدافسردگی | کاهش سریع علائم | عوارض جانبی، نیاز به نظارت پزشکی | 4.2 |
| تغذیه‌درمانی | تنظیم رژیم غذایی سالم | بهبود سلامت جسمانی | نیاز به همکاری مداوم | 4.5 |
۱۰ سوال پرتکرار پراشتهایی عصبی که شاید از پرسیدنشان خجالت می‌کشید
در اینجا به سوالاتی پاسخ می‌دهیم که بسیاری از افراد در خلوت خود در اینترنت جستجو می‌کنند.
1.آیا پراشتهایی عصبی همان پرخوری است؟
خیر. تفاوت اصلی در وجود رفتارهای جبرانی (مانند استفراغ یا ورزش افراطی) و احساس شدید گناه و عدم کنترل در پراشتهایی عصبی است.
2.آیا می‌توانم به تنهایی از پراشتهایی درمان شوم؟
بسیار بعید و دشوار است. بولیمیا یک اختلال روانی جدی است و نیازمند کمک حرفه‌ای از سوی درمانگر، پزشک و متخصص تغذیه است.
3.آیا همه مبتلایان به بولیمیا استفراغ می‌کنند؟
خیر. این یک تصور غلط است. ورزش بیش از حد، استفاده از مسهل‌ها یا گرسنگی کشیدن‌های طولانی نیز از رفتارهای جبرانی محسوب می‌شوند.
4.عوارض فیزیکی خطرناک بولیمیا چیست؟
آسیب به مینای دندان، مشکلات قلبی (به دلیل عدم تعادل الکترولیت‌ها)، پارگی مری، مشکلات گوارشی و نارسایی کلیه از جدی‌ترین عوارض هستند.
5.چقدر طول می‌کشد تا بیماری پراشتهایی درمان شود؟
هیچ جدول زمانی مشخصی وجود ندارد. بهبودی یک فرآیند است، نه یک مقصد. برای برخی چند ماه و برای برخی دیگر چند سال طول می‌کشد. مهم، شروع کردن و ادامه دادن است.
6.آیا بعد از درمان پراشتهایی عصبی ، دوباره بیمار خواهم شد؟
عود بیماری ممکن است، به خصوص در زمان‌های استرس‌زا. اما با مهارت‌هایی که در طول درمان یاد گرفته‌اید، می‌توانید این بازگشت‌ها را مدیریت کرده و سریع‌تر به مسیر بهبودی برگردید.
7.چگونه به دوستم که فکر می‌کنم بولیمیا دارد کمک کنم؟
با او خصوصی و بدون قضاوت صحبت کنید. نگرانی خود را بیان کنید (“من نگران سلامتی تو هستم”) و از سرزنش کردن (“تو چرا این کار را می‌کنی؟”) بپرهیزید. او را تشویق کنید تا از یک متخصص کمک بگیرد.
8.آیا افراد با وزن طبیعی هم می‌توانند بولیمیا یا پراشتهایی عصبی داشته باشند؟
بله. برخلاف بی‌اشتهایی عصبی (Anorexia)، اکثر افراد مبتلا به بولیمیا وزن طبیعی یا حتی کمی اضافه وزن دارند، که این موضوع تشخیص را سخت‌تر می‌کند.
9.آیا داروهای درمانی پراشتهایی اعتیادآور هستند؟
داروهای ضدافسردگی که معمولاً تجویز می‌شوند، اعتیادآور نیستند. اما هرگز نباید بدون نظارت پزشک مصرف یا قطع شوند.
10.اولین قدم برای شروع درمان پرخوری عصبی چیست؟
پذیرش وجود مشکل و صحبت کردن با یک فرد مورد اعتماد (دوست، خانواده یا پزشک عمومی). آنها می‌توانند شما را برای مراجعه به یک روانشناس یا روانپزشک متخصص در اختلالات خوردن راهنمایی کنند.
جمع‌بندی: از سکوت تا قدرت
پراشتهایی عصبی یک میدان جنگ پنهان است، اما شما مجبور نیستید در این نبرد تنها باشید. خواندن این مقاله، اولین قدم شما برای شکستن سکوت بود. بهبودی ممکن است یک مسیر مستقیم و هموار نباشد؛ روزهای سخت و لغزش‌ها بخشی از این سفر هستند. اما مهم این است که بدانید شما ضعیف نیستید، بلکه با یک بیماری واقعی مبارزه می‌کنید و قدرت تغییر در دستان شماست.
هر قدمی که برای درک خود و جستجوی کمک برمی‌دارید، یک پیروزی است. شما شایسته داشتن یک رابطه آرام و سالم با بدن و غذایتان هستید. این یک شعار نیست، یک حقیقت است.
ما در چیکا به قدرت کلمات برای ایجاد تغییر باور داریم. آیا شما یا یکی از عزیزانتان تجربه‌ای در این زمینه دارید؟ به اشتراک گذاشتن داستان شما در بخش نظرات، می‌تواند چراغ راهی برای دیگرانی باشد که هنوز در تاریکی قدم برمی‌دارند.
چیکا؛ فراتر از یک مجله، یک نگاه نو به زندگی
ما در چیکا به دنبال پاسخ‌های سطحی نیستیم. ما کنجکاویم، درست مثل شما. دنیای اطرافمان را از زاویه‌ای متفاوت می‌بینیم؛ از شگفتی‌های یک سفر دوردست گرفته تا پیچیدگی‌های ذهن انسان و نوآوری‌هایی که آینده را می‌سازند. چیکا جایی است برای کسانی که دوست دارند عمیق‌تر نگاه کنند، بهتر بفهمند و آگاهانه‌تر زندگی کنند. ما اینجا هستیم تا در این سفر اکتشافی، همراه شما باشیم.
Comments