چرا نباید برای کودک‌ بازی فکری بخریم؟

زمان مطالعه: 6 دقیقه

بازی و کودک دو جزء از هم جدا نشدنی هستند. اما بازی‌ها هم با توجه به سن، میزان رشدِعقلی، جنسیت و فضای فرهنگی جامعه دسته‌بندی می‌شوند. از جمله این دسته‌بندی‌ها می‌توان به بازی‌های فکری اشاره کرد. بازی‌های فکری در سالیان اخیر رشد بسیار افزونی داشته و بنابر پیش‌بینی‌های انجام شده میزان فروش آن به رقمی معادل 12 میلیارد دلار در سال 2023 خواهد رسید. اما چرا نباید برای کودک‌مان بازی فکری بخریم؟ در این قسمت از سرگرمی، با چیکا همراه باشید تا با هم بررسی کنیم.

بازی فکری چیست؟

هر نوع فعالیت ذهنی که در قالب یک هدف تعیین شده و با ایجاد لذت و چالش، موجب افزایش قدرت تحلیل، ریسک‌پذیری، تصمیم‌گیری و افزایش مهارت‌های جسمی و روحیِ مثبت گردد را بازی فکری می‌نامیم. بازی‌های فکری معمولا توسط جسم انجام و با ذهن مدیریت می‌شوند و دوباره نتایج آن در ذهن و جسم هویدا می‌گردد.

بازی فکری کودکان

چه کسی گفته نباید برای کودکان بازی فکری بخریم؟ قطعا یکی از لوازم رشد جسمی و روحی کودکان بازی‌های فکری هستند. در واقع این بازی‌ها به کودک کمک می‌کنند تا برای حل مشکلات و روبرو شدن با آن‌ها در مسائل مختلف زندگی آمادگی لازم را پیدا کنند.

اگرچه ممکن است برخی از بازی‌های فکری خیلی ساده و معمولی به نظر برسند. اما فراموش نکنیم که بازیکن در چه شرایط جسمی و ذهنی قرار دارد، و پیچیدگی بازی برای میزان آمادگی جسم او طراحی شده است. نکته خیلی مهم در بازی‌های فکری این است که نباید بر روی رسیدن سریع به هدف و پایان بازی تمرکز کنیم، بلکه باید بازیکن باید با چالش بازی درگیر شده و بتواند برای موقعیت‌هایی که در آن قرار می‌گیرد، درست تحلیل کند، تصمیماتی را که می‌تواند بگیرد انتخاب کند و ریسک آن را بپذیرد و نهایتا آن را انجام دهد.

حتی طعم شکست در این نوع از بازی‌ها بسیار لازم است زیرا کودک می‌آموزد که در زندگی همیشه پیروز نیست و باید چیزی به نام شکست را هم تجربه کند. اما نکته مهم در شکست این است که تجربه‌ای برای اقدام بعدی شود و کودک تا به رسیدن به پیروزی نهایی از پا ننشیند.

تاثیرات بازی های فکری

در کل هدف از انجام بازی های فکری افزایش مهارت های کودک در رابطه با حافظه و تفکر می باشد و از مهمترین آن ها می توان به مهارت شناختی اشاره داشت، مهارت های شناختی همان مهارت هایی هستند که در پردازش افکار تاثیر گذارند که عبارتند از تمام توانایی هایی که در حل مسائل مختلف به کمک شما می آید. اگر بخواهیم نقش بازی‌های فکری را بطور گسترده در کودکان بررسی کنیم باید از پنج منظر به آن بنگریم:

1) افزایش مهارتهای فردی

با انجام بازی فکری، کودک مهارت‌هایی را به دست می‌آورد که تا قبل از آن قادر به انجامش نبوده است. به‌عنوان مثال، در بازی فکریِ «تعمیرکار ماشین»، کودک با چالشی به نام بازکردن قطعات و بستن آنها روبرو می‌شود. ابتدا باید بفهمد که هر ابزاری برای چه کاری است. باید تحلیل کند و تصمیم بگیرد که کدام قطعه را اول بازکند. سپس باید مهارت ترکیبی ذهن و جسم را به دست بیاورد تا قطعه را باز کند. در ادامه او باید مهارت بستن را تمرین کند. چالش او در اینجا برگرداندن قطعات به جای اولشان است و این که با چه ترتیبی این اقدام انجام شود.

همانطور که ملاحظه کردید در این بازیِ شاید نه چندان سخت، انواع مهارت‌های ذهنی و جسمی و همچنین قدرت تصمیم‌گیری و ترکیب مهارت جسم و ذهن با هم انجام می‌شود. ممکن است بارها و بارها کودک این کار را انجام بدهد، موفق نشود و یا خسته شود. اما در نهایت موفق به انجام آن شده و این حس اعتماد به نفسِ بسیار زیادی را به کودک می‌دهد.

حال اگر کودک در موقعیت مشابهی حتی با پیچیدگی بیشتر قرار گیرد به‌راحتی می‌تواند با مشابهت‌سازیِ ذهنی موضوع را مدیریت کرده و به نتیجه برساند و تکرار این موقعیت‌ها علاوه بر ایجاد حس اعتماد به نفس بیشتر، ترس او را از قرار گرفتن در موقعیت‌های ناشناخته کمتر می‌کند.

2) افزایش مهارت‌های اجتماعی

قطعا در بازی‌های فکری که به صورت گروهی انجام می‌شوند، مسئولیت‌پذیری و کارِگروهی اولین چیزی است که کودک می‌آموزد. کودک یاد می‌گیرد که در جمع باید نقشی برای خود برگزیند و مسئولیت آن را برعهده بگیرد. نباید به حق دیگران تعرض کند، زیرا ممکن است توسط اعضای گروه به سختی مجازات شود. همچنین یاد می‌گیرد که از حق خود دفاع کند و نگذارد حقش پایمال شود.

سایر حس‌های او نیز در این فرایند تقویت می‌شوند. مثل حس نوع‌دوستی، ایثار و گذشت، تفکر انتقادی و …

3) افزایش قدرت خلاقیت و تخیل

از آنجا که بازی‌های فکری ضمن ایجاد لذت، چالش هم به همراه دارند، باعث می‌شوند تا کودک بتواند خلاقیت خود را رشد و توسعه دهد. هرچه تعداد و تنوع چالش در بازی‌ها بیشتر باشد، این خلاقیت بیشتر رشد می‌کند. زیرا کودک می‌آموزد که صرفا نباید یک راه را برای رسیدن به نتیجه طی کند و ممکن راههای فراوانی برای مقصد وجود داشته باشد.

همچنین این بازی‌ها قدرت تخیل کودک را هم تقویت می‌کنند. اتفاقات بازی، شخصیت‌ها و … می‌توانند به کودک این انگیزه را بدهند که در حین بازی آنها را توسعه داده و تخیل خود را برای ادامه آن یا حتی ایجاد یک چالش جدید و یا خلق موقعیت‌های نوین به کار گرفته، تقویت کند و به پرواز درآورد. لازم به گفتن نیست که تخیل جزء جدایی ناپذیری از انسان‌هاست و تعداد بسیار زیادی از اختراعات بشر براساس تخیلات مخترع یا سایرین بوده است.

---

پیشنهادهای دیگر از چیکا:

نقد و بررسی بازی جایپور (Jaipur)

نقد و بررسی بازی رومیزی استوژیت

---

4) افزایش تاثیرات روانی

گفتیم که بازی فکری باعث می‌شود تا کودک در انتهای بازی و کسب موفقیت در آن از حس اعتماد به نفس بیشتری برخودار شود. این حس همان حس روانی مثبتی است که کودک با بازی فکری به‌دست می‌آورد. عدم ایجاد ترس در موقعیت‌های ناشناخته و همچنین تعامل با افراد در گروه، ناشی از انجام بازی‌ها موجب افزایش انرژی‌های مثبت در وی می‌شود.

5) درک عمیق مفاهیم و سطوح یادگیری

ثابت شده است که یادگیری از طریق بازی علاوه برآن‌که سایر مهارت‌های فرد را بالا می‌برد، باعث می‌شود تا عمق یادگیری هم بیشتر شده و فرد پس از مدتی آموخته‌هایش را فراموش نکند. چالش‌های موجود در بازی فکری به کودک کمک می‌کند تا به همه اجزای هدف تعیین شده دست پیدا کرده و آن را در ذهن خود حک نماید. در حال حاضر در بسیار از کشورهای دنیا، موضوع یادگیری مبتنی بر بازی، از مباحث بسیار جدی بوده و برای همه سنین حتی سالمندان نیز از آن استفاده می‌شود.

اسیر بازی‌های مجازی نشویم

از آفت‌های بازی‌های دنیای مجازی چیزی نمی‌گوییم، چون می‌دانیم شما خواننده محترم به قدر کافی شنیده و اطلاعات دارید.

همه‌ی ما بازی‌های زمانی کودکی‌مان مثل هفت سنگ، خاله بازی و … را هیچ وقت فراموش نخواهیم کرد. زیرا این بازی‌ها نقش موثری در همه‌ی زندگی ما داشته‌اند و همین الان هم با افتخار به بازی‌های زمان کودکی‌مان نگاه می‌کنیم. پس چند توصیه کوتاه در این زمینه:

1-سعی کنید حداقل ماهی یک یا دوبار با جمع خانواده اعم از بزرگ و کوچک یک بازی فکری انجام دهید. این بازی‌های حتی نیاز به ابزار خاصی هم ندارند. مثل پانتومیم، جمله سازی و …

2-بازی‌های فکری و خانوادگی خاطراتی را ایجاد می‌کند که هیچ‌گاه فراموش نخواهید کرد.

3- فرصت حرف زدن اعضای خانواده را با هم زیاد می‌کند و حس خیلی خوبی به همه می‌دهد.

4- قرار گرفتن کودک در معرض بازی‌های مجازی یعنی دور شدن از ما و دادن عنان تربیت او در دست کسانی که نمی‌شناسیم.

5- هر میهمانی که می‌روید حتما یک بازی فکری با هم انجام دهید. همه افراد حتی کودکان را در بازی سهیم کنید. این کار به‌شدت بر روی تقویت حس اعتماد به نفس آنان، تمایل به شرکت در جمع و سخن گفتن، لذت رفتن به مهمانی و … تاثیر دارد.

سخن پایانی

بازی فکری کودکان در رشد جسمی و فکری آن ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. این موضوع صرفا به کودکان ختم نمی‌شود و همه افراد از کوچک و بزرگ به آن احتیاج دارند. پس بازی‌های فکری را جدی بگیریم.

مجله سرگرمی چیکا