نام رزین را که میشنوی، ناخودآگاه بوی تند و تیز تینر و مواد شیمیایی به مشامت می‌خورد. امروزه رزین علاوه بر آن که در صنعت کاربردهای فراوانی دارد، جایش را در بین زیورآلات و دست سازه‌های هنری نیز به خوبی باز کرده و به یکی از هنرهای زیبا و البته پول ساز تبدیل شده است. اگر به دست سازهای هنری علاقه دارید، توصیه می‌کنیم این سری از مقالات چیکا با عنوان هنر رزین کاری را از دست ندهید.
الف- رزین
صمغ یا رزین (Resin) در واقع همان شیره درختان است که از تنه آنها خارج می‌شود. در اصطلاح به دسته ای از پلیمرهای طبیعی یا غیر طبیعی (مصنوعی) رزین می‌گویند. رزین‌های طبیعی از حیوانات، گیاهان و مواد معدنی تولید می‌شوند. این دسته از پلیمرها به سادگی امکان شکل‌دهی داشته و بر همین اساس معمولا دوام کمی دارند. از جمله رزین‌های مشهور می توان به آسفالت، قیر، کهربا، سندروس، لیگنپین و لاک شیشه‌ای اشاره نمود. سلولز و پروتئین هم از دسته‌ی رزین‌های طبیعی اصلاح شده به شمار می‌آیند. در این میان رزین‌های دارویی را نیز نباید فراموش کرد.
رزین‌های صنعتی انواع مختلفی دارند که عبارتند از: وینیل استات، وینیل اکریلات، کوپلیمر استایرن اکریلیک، پلی‌استر، فنولی، وینیل‌استر، اپوکسی، آلکیدی، اکریلیک، سیلیکونی، پلی یورتان، کلروکائوچو، اتیل سیلیکات، آمینو و نیتروسلولز، استال، آمین.
این عناوین هر کدام دارای خواص مختلف و ساختارهای متفاوتی هستند و بعضا زیرشاخه‌هایی نیز برای خود دارند که از حوصله این بحث خارج است و هر کدام که نیاز باشد در موقع خود مورد بحث قرار خواهد گرفت.
آنچه که در هنر رزین کاری معمولا مورد استفاده قرار می‌گیرد، رزین اپوکسی است که ما هم در مباحث خود بیشتر در این خصوص صحبت خواهیم کرد.
ب- رزین اپوکسی
اگر دنبال رزینی می‌گردید که بتوان از آن برای کارها و دست سازه‌های هنری استفاده کنید، به طور قطع باید گفت که اپوکسی یکی از بهترین‌های آنهاست. این رزین جزء دسته ضدآب هاست؛ برای سفت شدن نیاز به کوره و پخته شدن ندارد، در مجاورت با هوا خشک می‌شود و هنگام کار به میزان سایر رزین‌ها عوارض سمی خطرناک خیلی زیاد ندارد. بنابراین می‌توان آن را در یک اتاق با تهویه مناسب به کار گرفت.
اپوکسی جزء رزین‌های دسته دو جزئی ست. به عبارت دیگر این رزین از دو بخش تشکیل شده است، یک بخش همان رزین اپوکسی است (Epoxy یا Epoxy Resin) که اصطلاحا به آن جزء A می‌گویند و بخش دوم که فقط برای سخت شدن رزین کارآیی دارد و به آن «هاردنر» (Epoxy Curing agent و یا Epoxy Hardener) یا در اصطلاح جزء B گفته می‌شود.
هنگامی که دو جزء رزین و هاردنر با هم (به میزان مشخص شده توسط کارخانه تولید کننده) مخلوط شوند، با یک واکنش شیمایی بین این دو ، رزین شروع به سفت شدن می‌کند و پس از طی زمان، کاملا سفت و سخت می‌شود. به نحوی که می‌توان آن را سوراخ کاری کرد و یا حتی با دستگاه‌های سی ان سی تراش داد.
توجه: رعایت توصیه‌های ایمنی و نکات بهداشتی ارائه شده توسط کارخانه‌های تولیدی در حین کار باید بسیار جدی گرفته شود.
برای پاک کردن و زدودن لکه‌های اپوکسی از حلال آن یعنی استون، لاک پاک کن یا هر پاک کننده متیله (methylated spirits) دیگری می‌توان استفاده کرد.
ج- کدام رزین برای چه کاری؟
معمولا هنرمندان برای کارهای هنری در زمینه استفاده از اپوکسی، به دو دسته فعالیت های هنری بر روی چوب مانند میزهای رزینی و همچنین ساخت زیورآلات تقسیم‌بندی می‌شوند. این دو سبک هنری، هر کدام اپوکسی خاص خود را می‌طلبند.
اولا باید گفت که با توجه به وضعیت بازار موجود ایران و موضوع تحریم‌ها رزین‌های اروپایی تقریبا در ایران یافت نمی‌شوند و چنانچه ادعایی از سوی فروشنده‌ها در این خصوص وجود داشته باشد به احتمال بسیار قوی نادرست است. رزین‌های موجود فعلی بیشتر مربوط به حوزه آسیا شامل چین، کره جنوبی و … می‌باشند.
بنابراین با عنایت به موضوع فوق، رزین اپوکسی نوع «بیسفنول A» برای کارکرد در حوزه کارهای هنری مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاوه بر آن برای کارهای هنری چوبی (مانند میز رزینی) از رزین اپوکسی U1030 و برای احجام و رزین‌های حجمی از رزین اپوکسی P2006 و برای ساخت زیور آلات از رزین اپوکسی J1028 پیشنهاد می‌شود. این رزین برای حباب‌گیری و تولید کارهای با کیفیت بسیار خوب است.
د- ترکیب رزین
همانطور که گفته شد رزین‌ها با توجه به دستور کارخانه سازنده باید مورد استفاده قرار گیرند و بنابراین نسبت رزین و هاردنر باید به میزان گفته شده صورت پذیرد. یکی از مشکلات اساسی هنرمندان این حوزه سفت شدن بی‌موقع رزین در حین کار است که این نشان دهنده عدم توجه آنان به نسبت‌های گفته شده بر روی محصول است. پیشنهاد می‌شود حتما در حین کار یک ترازوی دقیق که تا حد یک دهم گرم را بتواند اندازه گیری کند در دسترس باشد تا این مشکل مرتفع گردد.
هـ – سفت شدن رزین
رزین اپوکسی معمولا بعد از گذشت چند ساعت تا یک روز حدود هفتاد درصد خشک می‌شود. ولی بعد از هفت روز به نهایت سختی خود می‌رسد و پیوندهای بین رزین و هاردنر استحکام نهایی را پیدا می‌کند. البته برای انجام کارهای خراطی و سی ان سی، حداقل حدود یک هفته زمان نیاز است.
و- جمع بندی:
در این مقاله فقط به موضوع رزین و علل انتخاب آن پرداختیم و در مقالات بعدی به نحوه استفاده از رزین و کارکرد آن خواهیم پرداخت. اما یادتان نرود که شما برای کارهای دکوراتیو، ساخت جواهرات رزینی و ساخت میز رزینی باید رزین شفاف و بدون رنگ بخرید. از خرده فروش‌های نامعتبر خرید نکنید و از خرید رزین‌های متفرقه خودداری فرمایید. زیرا ممکن است در آنها رقیق کننده و حلال‌های دیگری برای سوء استفاده ریخته شده باشد و علاوه بر خطرناک بودن برای سلامتی شما، به کیفیت کارتان نیز آسیب بزند.
مهمترین پارامترهای خرید رزین، غلظت رزین، زمان ژله‌ای شدن آن و راحتی حباب‌گیری محسوب می‌شوند.
تهیه شده در تحریریه چیکا
در آینده ای نزدیک مطالب کامل و جدیدتر اضافه خواهد شد، لطفا با ما همراه باشید.